درسهای حکمرانی از گرانی بنزین ۹۰ تا سیاستهای جدید ۱۴۰۴
تحلیل تصمیمگیری بنزین در ایران
فاصله زمانی میان آبان ۱۳۹۸ و آذر ۱۴۰۴ نشاندهنده دو رویکرد کاملاً متفاوت در حکمرانی اقتصادی ایران است. در این مدت، رویکرد نخست به تصمیمگیریهای ناگهانی و پرهزینه مربوط میشود و رویکرد دوم به تلاش برای اصلاحات تدریجی و عقلانی اشاره دارد.
تجربیات گذشته و درسهای آن
بر اساس گزارشهای مربوط به تغییرات نرخ حاملهای انرژی، بخصوص افزایش قیمت بنزین در آبان ۱۳۹۸، اثبات شده است که حتی یک تصمیم اقتصادی درست، اگر در زمان و شیوه نادرست اجرا شود، میتواند هزینههای سنگینی به همراه داشته باشد.
رویکرد جدید در اصلاحات اقتصادی
دولت در آذر ۱۴۰۴، به جای شوکهای ناگهانی، الگوی سهنرخی بنزین را معرفی کرده است. این الگو شامل اطلاعرسانی گسترده قبل از اجرا و مدیریت مؤثر مصرف میباشد. همچنین، بسیج توانمندیهای فنی از جمله مشارکت شرکت ملی پخش فرآوردههای نفتی، بخشی از این تغییر رویکرد است.
اهداف و چالشها
اجرای سیاستهای جدید با هدف کاهش قاچاق سوخت و افزایش شفافیت در اصلاحات اقتصادی همراه بوده است. در این میان، مسئله اصلی نه تنها سهنرخی یا دونرخی بودن بنزین، بلکه «فن حکمرانی بر اصلاحات دشوار» است.
نیاز به همکاری میان ارکان دولت
فرایند اصلاح تدریجی در قیمت حاملهای انرژی نیازمند شفافیت مالی و حمایت از اقشار آسیبپذیر است. همچنین، لازم است تمامی نهادهای اقتصادی از جمله بانک مرکزی و وزارتخانههای مختلف برای مدیریت پیامدهای این تغییرات هماهنگ عمل کنند.
نتیجهگیری
تجربه فاصله آبان ۹۸ تا آذر ۱۴۰۴ نشاندهنده این است که دولتها میتوانند از تجارب گذشته بیاموزند. این یادگیری تنها زمانی محقق میشود که اصلاحات اقتصادی همزمان با اصلاح شیوههای حکمرانی پیش برود. بنزین به عنوان یک آزمون ملی دوباره در کانون توجه قرار گرفته است و موفقیت این فرآیند، به سرمایه اجتماعی و انسجام اقتصادی کشور مرتبط است.