گزارش پایداری شرکت‌ها؛ ابزار پاسخ‌گویی یا تبلیغات سبز؟
گزارش پایداری به‌عنوان سندی برای نمایش عملکرد محیط‌زیستی، اجتماعی و مدیریتی شرکت‌ها در زمینه‌هایی مانند مصرف آب و انرژی، کاهش انتشار کربن و مدیریت پسماند ارائه می‌شود. با این حال، وقتی این گزارش‌ها فاقد شاخص‌های قابل اندازه‌گیری و داده‌های دقیق باشند، نقش آن‌ها ممکن است به جای پاسخ‌گویی به عنوان تبلیغات سبز ظاهر شود.
اهمیت و کاربرد گزارش پایداری
در ظاهر، گزارش پایداری عملکرد واقعی یک شرکت در حوزه مصرف منابع و انتشار آلودگی را نشان می‌دهد. این گزارش‌ها می‌توانند اطلاعاتی دقیق از میزان مصرف آب، تغییرات انرژی، میزان انتشار گازهای گلخانه‌ای و هزینه‌های مرتبط با مدیریت پسماند ارائه کنند. هدف این اسناد، امکان مقایسه عملکرد شرکت‌ها در طول زمان است.
از طرف دیگر، برخی شرکت‌ها به جای ارائه داده‌های دقیق، بر اقدامات پراکنده و وعده‌های کلی تمرکز می‌کنند که تصویر واقعی عملکرد را مبهم می‌کند. برای مثال، نصب تجهیزات کم‌مصرف یا اجرای برنامه‌های بازیافت به‌تنهایی نشان‌دهنده کاهش مصرف کل منابع یا آلودگی نیست، به ویژه اگر تولید شرکت همزمان افزایش یافته باشد.
روند جهانی در گزارش‌دهی پایداری تا سال ۲۰۲۶
مطالعه ابتکار گزارش‌دهی جهانی (GRI) در ژوئن ۲۰۲۶ نشان داده است که نزدیک به ۱۵ هزار شرکت بورسی در ۱۳۲ حوزه قضایی، گزارش پایداری خود را بر اساس استانداردهای GRI ارائه کرده‌اند که حدود ۶۲ درصد از ارزش بازار جهانی را پوشش می‌دهد. این امر نشان‌دهنده اهمیت و نفوذ رو به رشد گزارش‌دهی پایداری در محیط‌های کسب‌وکار است.
بعلاوه، پذیرش استانداردهای هیئت استانداردهای بین‌المللی پایداری (ISSB) در ۲۸ حوزه قضایی تا آوریل ۲۰۲۶، زمینه‌ای برای بهبود کیفیت و مقایسه‌پذیری اطلاعات پایداری فراهم کرده است. این استانداردها (IFRS S1 و IFRS S2) بر افشای ریسک‌ها و فرصت‌های اقلیمی و انتشار گازهای گلخانه‌ای تمرکز دارند تا سرمایه‌گذاران بتوانند تأثیر مسائل پایداری را بر شرکت‌ها بهتر ارزیابی کنند.
شاخص‌های کلیدی در گزارش پایداری
مصرف آب
مصرف آب یکی از شاخص‌های اصلی برای شرکت‌های صنعتی است، اما اعلام تنها میزان مصرف مطلق آب به‌تنهایی نمی‌تواند تصویر کاملی ارائه کند. شاخص شدت مصرف آب، که نسبت مصرف آب به واحد محصول تولید شده است، معیار بهتری برای ارزیابی بهره‌وری است.
برای نمونه، اگر مصرف آب افزایش یافته اما تولید شرکت نیز بیشتر شده باشد، شدت مصرف آب کاهش یافته است که بهره‌وری بهبود یافته اما مصرف کل آب همچنان بیشتر است. گزارش پایداری معتبر باید تفاوت میان آب برداشت‌شده، آب مصرف‌شده، آب بازیافتی و پساب تصفیه شده را مشخص کند و نیز منابع آب و شرایط جغرافیایی فعالیت شرکت را بیان نماید.
مصرف انرژی و انتشار کربن
مصرف انرژی و میزان انتشار گازهای گلخانه‌ای نیز از شاخص‌های مهم در ارزیابی عملکرد پایداری هستند. شرکت‌ها باید اطلاعات مربوط به انتشار مستقیم (دامنه ۱)، انتشار مرتبط با انرژی خریداری‌شده (دامنه ۲) و سایر انتشارهای زنجیره ارزش (دامنه ۳) را ارائه دهند. استاندارد IFRS S2 چارچوب افشای این اطلاعات را فراهم کرده است.
برای ارزیابی دقیق، باید مرزهای گزارش‌دهی، روش‌های محاسبه و سال پایه مشخص شود. همچنین، مقایسه شدت انتشار گازهای گلخانه‌ای به ازای هر واحد محصول باید همراه با انتشار مطلق گزارش شود تا بتوان وضعیت واقعی تغییرات را دریافت.
وضعیت گزارش‌های پایداری در ایران
برخی شرکت‌های ایرانی گزارش پایداری منتشر می‌کنند که معمولاً اطلاعاتی درباره انتشار گازهای گلخانه‌ای دامنه ۱ و ۲، اهداف کاهش انتشار تا سال‌های آینده و اقدامات مرتبط با بازیافت و کاهش آلودگی ارائه می‌کنند.
مثلاً گزارش پایداری گروه صنایع پتروشیمی خلیج فارس در سال ۲۰۲۵، شامل آمار انتشار در سال‌های ۲۰۲۱ تا ۲۰۲۳، هدف کاهش ۱۰ درصدی انتشار تا سال ۲۰۳۰ و برنامه‌هایی مانند بازیافت پساب تصفیه شده است. با این وجود، برای ارزیابی پیشرفت واقعی لازم است داده‌های سال پایه، تغییرات تولید و روش‌های محاسبه در دسترس باشد.
در مجموع، اعتبار گزارش پایداری به شفافیت داده‌ها، قابلیت مقایسه و امکان بررسی مستقل وابسته است و بدون این شرایط، گزارش‌ها بیشتر نقش روابط عمومی دارند تا ارزیابی عملکرد واقعی محیط‌زیستی شرکت‌ها.
منبع: تجارت نیوز
