پساب تصفیه‌شده؛ راهکاری برای کاهش مصرف آب صنایع در ایران

با افزایش محدودیت‌های تأمین آب در ایران، پساب تصفیه‌شده به عنوان یک منبع مهم و جایگزین برای تأمین نیازهای آب صنایع مطرح شده است. این آب که پس از طی مراحل تصفیه از فاضلاب‌های شهری یا صنعتی تولید می‌شود، می‌تواند برای برخی مصارف صنعتی مناسب باشد و به کاهش برداشت از منابع آب شیرین کمک کند.

کاربرد و اهمیت پساب تصفیه‌شده در صنایع

پساب تصفیه‌شده آبی است که پس از مصرف در بخش‌های شهری یا صنعتی، به کمک فرآیندهای تصفیه به کیفیتی استاندارد برای مصارف غیرشرب مانند خنک‌کاری، شست‌وشو و کنترل گردوغبار می‌رسد. استفاده از این آب باعث بازگشت بخشی از منابع مصرف‌شده به چرخه تولید شده و حجم پساب دفع شده را کاهش می‌دهد. اما هزینه آماده‌سازی و انتقال این آب به کارخانجات یکی از چالش‌های اساسی در بهره‌برداری از آن است.

وضعیت مصرف و سرمایه‌گذاری در استفاده مجدد از پساب

طبق آمار منتشرشده در سال ۱۴۰۴، تولید پساب در ایران حدود ۱٫۸۴۵ میلیارد مترمکعب بوده است. از این میزان، نزدیک به ۵۰۰ میلیون مترمکعب به چرخه مصرف بازمی‌گردد و هدف‌گذاری شده تا پایان سال ۱۴۰۷ این رقم به ۱٫۱ میلیارد مترمکعب افزایش یابد. همچنین قراردادهای سرمایه‌گذاری برای توسعه استفاده از پساب تصفیه‌شده شامل ۴۸ پروژه با حجم واگذاری سالانه ۲۶۳ میلیون مترمکعب و سرمایه‌گذاری ۲۷۸٫۵ هزار میلیارد تومان است.

نمونه‌های عملی در استان‌های تهران و یزد

در استان تهران سالانه حدود ۵۰۰ میلیون مترمکعب پساب تولید می‌شود که حجم مصرف پساب در بخش صنعت آن حدود ۴۵ میلیون مترمکعب بوده است. ظرفیت جدیدی معادل ۹۰ میلیون مترمکعب برای واگذاری پساب به صنایع تهران ایجاد شده است. نمونه دیگری از استفاده پساب، تأمین آب نیروگاه سیکل ترکیبی پرند و پالایشگاه تهران است که در سال ۱۴۰۳ نزدیک به ۱۹ میلیون مترمکعب پساب از این منابع دریافت کرده‌اند.

استان یزد نیز با محدودیت منابع آب، پروژه انتقال پساب به طول ۹۹ کیلومتر و ظرفیت دبی ۹۲ لیتر بر ثانیه برای تأمین آب معدن سرب و روی مهدی‌آباد به بهره‌برداری رسانده است. همچنین مدول دوم تصفیه‌خانه شهرک صنعتی یزد با پیشرفت ۹۰ درصدی، ظرفیت استفاده مجدد از آب را افزایش خواهد داد.

مقایسه هزینه پساب تصفیه‌شده با سایر منابع آب

مطابق گزارش بانک جهانی در سال ۲۰۲۵، هزینه تولید هر مترمکعب آب بازیافتی غیرشرب بین ۰٫۳۰ تا ۰٫۵۵ دلار است. این در حالی است که هزینه تولید آب بازچرخانی‌شده برای مصارف شرب بین ۰٫۵۰ تا ۰٫۷۵ دلار و هزینه شیرین‌سازی آب دریا بین ۰٫۵۰ تا ۱٫۹۰ دلار در هر مترمکعب تخمین زده شده است. با این وجود، هزینه نهایی به محل پروژه، کیفیت آب مورد نیاز، فاصله انتقال و هزینه‌های انرژی وابسته است و نمی‌توان به طور کلی نتیجه گرفت که پساب تصفیه‌شده همیشه گزینه ارزان‌تر است.

تجربه جهانی در بازچرخانی پساب صنایع نساجی

بانک جهانی در گزارشی که در مارس ۲۰۲۶ منتشر کرده، پروژه بهسازی تصفیه‌خانه پساب کارخانه Fakir Knitwears در بنگلادش را بررسی کرده است. این پروژه با سرمایه‌گذاری ۱٫۷ میلیون دلار، امکان استفاده مجدد از ۴۳۸ هزار مترمکعب پساب در سال را فراهم کرده است که حدود ۲۲ درصد حجم پساب کارخانه را شامل می‌شود. دوره بازگشت سرمایه این پروژه یک سال برآورد شده است که نشان‌دهنده صرفه‌جویی عملیاتی و اقتصادی قابل توجه است.

منبع: تجارت نیوز