زباله‌های شهری تهران؛ فرصتی اقتصادی در دل پسماندها

تهران در سال ۱۴۰۵ روزانه حدود ۸ هزار تن پسماند وارد چرخه مدیریت شهری می‌کند که این حجم بالا در کنار هزینه‌های متنوع جمع‌آوری و پردازش، ظرفیت اقتصادی قابل توجهی برای بازیافت مواد مختلف از جمله کاغذ، پلاستیک و مواد آلی ایجاد کرده است.

مقدار و ترکیب زباله‌های شهری تهران

بر اساس گزارش‌های رسمی در شهریور ۱۴۰۵، تهران هر روز با حدود ۸ هزار تن پسماند مواجه است؛ این رقم نسبت به سال‌های گذشته افزایش قابل توجهی داشته است. از این میزان، حدود ۱۲ درصد پسماندها به صورت تفکیک‌شده جمع‌آوری می‌شوند و کمتر از پنج درصد از کل پسماندها به شکل مستقیم دفن می‌شوند.

یک مطالعه علمی منتشرشده در سال ۲۰۲۴ ترکیب پسماند تهران را به شرح زیر اعلام کرده است:

  • ۶۴٫۱۹ درصد پسماند غذایی
  • ۱۰٫۷۹ درصد پلاستیک
  • ۹٫۲۴ درصد کاغذ
  • ۶٫۹۷ درصد پوشک مصرف‌شده
  • ۸٫۸۱ درصد سایر مواد

برآوردهای تقریبی نشان می‌دهد روزانه بیش از ۸۶۰ تن پلاستیک و حدود ۷۴۰ تن کاغذ در پسماند تهران وجود دارد که مجموعاً به حدود ۱۶۰۰ تن در روز می‌رسد.

ارزش اقتصادی پسماندهای تهران

با استفاده از نرخ‌های خرید اعلام‌شده در سال ۱۴۰۴، ارزش ناخالص سالانه کاغذ و پلاستیک موجود در پسماند‌های تهران به ترتیب بین ۸۰۹ تا ۱۱۳۳ میلیارد تومان و حدود ۱۵۷۵ تا ۱۷۳۳ میلیارد تومان برآورد می‌شود. مجموع این ارزش ناخالص بین ۲.۴ تا ۲.۹ هزار میلیارد تومان در سال است.

این محاسبه بر پایه فرض جدا شدن کامل و فروش همه مواد قابل بازیافت است و هزینه‌های مربوط به جمع‌آوری، حمل، دسته‌بندی و افت کیفیت در آن لحاظ نشده است.

همچنین در آذر ۱۴۰۴، برآورد دیگری از سوی یک مقام پیشین شهری ارزش کل زنجیره اقتصادی پسماند تهران را حدود ۳۲ هزار میلیارد تومان مطرح کرد اما درآمد واقعی شهرداری از این بخش تنها حدود ۲۶۵ میلیارد تومان اعلام شده است.

هزینه‌های مدیریت پسماند در تهران

هزینه‌های مربوط به مدیریت پسماند شامل جمع‌آوری، حمل، پردازش و دفع به طور متوسط به شرح زیر برآورد شده است:

  • هزینه جمع‌آوری و حمل هر کیلوگرم پسماند: ۹ هزار ریال
  • هزینه پردازش و دفع هر کیلوگرم پسماند: ۴۴۰۰ ریال
  • مجموع هزینه‌ها به ازای هر کیلوگرم: ۱۳۴۰۰ ریال یا ۱۳۴۰ تومان

با فرض روزانه ۸ هزار تن پسماند، هزینه سالانه جمع‌آوری و حمل حدود ۲۶۲۸ میلیارد تومان و هزینه پردازش و دفع حدود ۱۲۸۵ میلیارد تومان برآورد شده است.

اهمیت و چالش‌های مدیریت پسماند در تهران

وجود حجم بالای پسماند شهری، به همراه ترکیب قابل توجه مواد بازیافتی، ظرفیت بالایی برای تولید درآمد و ایجاد فرصت‌های اقتصادی فراهم می‌کند. با این حال، تفاوت قابل توجه میان ارزش بالقوه پسماند و درآمدهای واقعی شهرداری نشان‌دهنده مشکلات در فرآیند جمع‌آوری، تفکیک و بازیافت است.

افزایش نرخ خرید مواد بازیافتی و توسعه سازوکارهای قیمت‌گذاری می‌تواند به بهبود مشارکت شهروندان و استفاده بهتر از این ظرفیت کمک کند. همچنین بهبود تفکیک از مبدأ و کاهش مخلوط شدن مواد آلی با سایر مواد، کیفیت و ارزش مواد بازیافتی را افزایش خواهد داد.

منبع: تجارت نیوز