زباله‌های الکترونیکی؛ معدن پنهان طلا و مس در خانه‌های ایرانی

لوازم الکترونیکی غیرقابل استفاده مانند تلفن‌های همراه قدیمی و رایانه‌های از رده خارج، حاوی مقادیر قابل توجهی از فلزات ارزشمند نظیر طلا، نقره و مس هستند که بازیافت آن‌ها می‌تواند به چرخه تولید بازگردد و از استخراج منابع طبیعی بکاهد.

افزایش حجم پسماند الکترونیکی در جهان و ایران

طبق گزارش «پایش جهانی پسماند الکترونیکی ۲۰۲۴»، جهان در سال ۲۰۲۲ حدود ۶۲ میلیون تن پسماند الکترونیکی تولید کرده است که تنها ۲۲.۳ درصد آن به‌صورت رسمی بازیافت شده است. پیش‌بینی می‌شود تا سال ۲۰۳۰ حجم پسماندها به ۸۲ میلیون تن برسد.

در ایران نیز سرانه تولید این پسماندها در سال ۲۰۲۲ بر اساس داده‌های بین‌المللی حدود ۹.۳ کیلوگرم به ازای هر نفر بود که معادل ۸۱۷ هزار تن زباله الکترونیکی است. با این حال، آمارهای داخلی اختلافاتی دارند و میزان بازیافت رسمی کمتر از ۱۵ درصد برآورد شده است.

ترکیبات فلزی ارزشمند در تجهیزات الکترونیکی

بردهای مدار چاپی، باتری‌ها و قطعات داخلی دستگاه‌ها حاوی مس، طلا، نقره، پالادیوم و فلزات خاکی کمیاب هستند. پژوهشی در سال ۲۰۲۵ نشان داد که یک تن گوشی مستعمل می‌تواند حاوی حدود ۵۳ کیلوگرم مس، ۱۴۱ گرم طلا و ۲۷۰ گرم نقره باشد.

بازیافت این مواد نیازمند فرایندهایی مانند جمع‌آوری اصولی، جداسازی قطعات به صورت جداگانه، و استفاده از فناوری‌های مناسب برای استخراج است.

ارزش اقتصادی بازیافت زباله‌های الکترونیکی

ارزش کل فلزات موجود در پسماند الکترونیکی جهان در سال ۲۰۲۲ نزدیک به ۹۱ میلیارد دلار تخمین زده شده است، با سهم ۱۹ میلیارد دلار برای مس، ۱۵ میلیارد دلار برای طلا و ۱۶ میلیارد دلار برای آهن.

مثلاً بازیافت یک میلیون گوشی تلفن همراه می‌تواند حدود ۱۵.۹ تن مس، ۳۵۰ کیلوگرم نقره و ۳۴ کیلوگرم طلا بازیابی کند که نشان‌دهنده اهمیت حجم جمع‌آوری شده برای ارزش اقتصادی فرآیند است.

آغاز طرح جمع‌آوری هدفمند زباله‌های الکترونیکی در تهران

از فروردین ۱۴۰۵، شهرداری تهران با اجرای طرح آزمایشی ساماندهی جمع‌آوری پسماندهای الکتریکی و الکترونیکی، مسیر مشخصی برای تحویل این تجهیزات به مراکز بازیافت تعریف کرده است.

این طرح زیر نظر سازمان مدیریت پسماند شهرداری اجرا می‌شود و فرآیند بازیافت توسط بخش خصوصی در شهرک‌های صنعتی انجام می‌شود. هدف، افزایش بازیافت رسمی و کاهش مخلوط شدن زباله‌های الکترونیکی با زباله‌های عادی است.

موفقیت این طرح بستگی به میزان استقبال شهروندان و کارایی سیستم ثبت و ردیابی تجهیزات بازیافتی دارد که می‌تواند زمینه‌ساز سرمایه‌گذاری‌های آینده در این حوزه باشد.

منبع: تجارت نیوز